Du Học Châu Á
Tin Tức Sự KiệnSau động thái chính thức bãi bỏ lệnh cấm săn cá voi sau 31 năm, tiếp đó, Nhật Bản chính thức rút khỏi Ủy ban cá voi quốc tế IWC đang là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Vậy tại sao Nhật Bản săn cá voi?. Đây là nét văn hóa truyền thống hay mục đích thương mại của Nhật Bản?
Văn hóa săn bắt cá voi của người Nhật có từ bao giờ?
Theo Hiệp Hội Cá Voi Nhật Bản (Japan Whaling Association), từ thế kỷ 12, người Nhật đã bắt đầu nắm giữ những loại công cụ như lao, móc để có thể săn được những loại cá voi, cá heo nhỏ ở gần bờ. Tuy vậy, hoạt động này chỉ diễn ra tự phát. Đến khoảng thế kỷ 16, các nhà sử học mới ghi nhận về hoạt động săn cá voi có tổ chức.
Theo đó, kỹ thuật săn cá voi được một người tên Wada Kakuemon Yoriharu sáng lập vào thế kỷ 17 ở làng chài Taiji, ở Wakayama, thuộc vùng Kansai, đảo Honshu, Nhật Bản. Kỹ thuật này được gọi là amitori-shiki tức Võng Tụ Thức – tức “cách quây lưới bắt cá“.
Đây cũng chính là địa danh nổi tiếng với tục lệ tàn sát đẫm máu cá voi gây nhiều tranh cãi. Thường ngư dân sẽ rượt đuổi cá voi ngoài khơi xa rồi đâm lao móc có dây thừng vào chúng. Cách này khá nguy hiểm, ngư dân có thể bị cá kéo ra ngoài khơi xa hay bị kéo lật tàu,…
Tuy nhiên, đến Wada Kakuemon Yoriharu, ông cho khoảng 20 thuyền bao vây cá voi trước rồi dần siết chặt vòng vây, lùa nó vào vùng nước nông đã được giăng sẵn lưới. Như vậy, con cá sẽ khó trốn thoát hơn và nhanh chóng đuối sức. Lúc này, họ mới phóng lao để giết nó.
Với cách thức này, người Nhật bắt đầu săn được nhiều loài cá voi to hơn, bao gồm cả cá voi xám, cá voi Bryde, cá voi lưng gù, thậm chí cá nhà táng và cá voi xanh khổng lồ.
Nhật Bản săn bắt cá voi – vấn đề gây nhiều tranh cãi
Săn cá voi trong truyền thống của người Nhật
Mặc dù đều là hoạt động săn cá voi xong lại có sự khác biệt rõ rệt giữa truyền thống – hiện đại.Trước đây, người dân Nhật Bản đặt niềm tin vào truyền thống săn cá voi, thậm chí người Nhật còn tổ chức lễ hội giết cá voi và coi đó như một trong các lễ hội ở Nhật Bản mang nét đẹp văn hóa của họ. Điều này hoàn toàn khác với những gì họ thể hiện ngày nay.
Người Nhật săn bắt cá voi để làm gì?
Người Nhật khi săn bắt được cá voi ngoài việc ăn thịt cá voi, họ còn tận dụng tất cả các bộ phận khác để tránh lãng phí, cũng là cách họ tôn trọng con vật đã mất để họ có được miếng ăn. Phần mỡ cá sẽ được đốt thành dầu cá voi, dùng làm dầu đốt đèn và xà phòng. Tấm sừng hàm của cá được sử dụng làm quạt gấp, xương làm dụng cụ sinh hoạt và những thứ không ăn được như nội tạng sẽ được tận dụng để bón cây.
Đặc biệt, người Nhật xưa chỉ săn cá trưởng thành và không giết hại cá voi con. Họ cũng thực hiện những nghi thức cầu nguyện đến Phật để siêu độ cho linh hồn cá voi mỗi khi giết chúng, sau đó còn tổ chức đám tang, dựng bia mộ và đặt cả pháp danh cho chúng.
Thậm chí, nếu chẳng may lỡ giết phải một con cá voi mẹ đang mang thai, họ sẽ làm lễ để thả bào thai về biển cả như một cách tạ lỗi. Những hành động này nhằm khuyến khích các mối quan hệ tinh thần lành mạnh về mặt cảm xúc với cá voi, đồng thời, được kết nối với niềm tin tôn giáo của Nhật Bản. Đây cũng là yếu tố cho thấy sự khác biệt với phong tục săn bắt cá voi chỉ lấy thịt của các dân tộc Tây phương.
Hiện tại thì sao?
Từ ngày 30/6/2019, Nhật Bản rút khỏi Ủy ban Cá voi quốc tế, tổ chức thông qua lệnh cấm đánh bắt thương mại cá voi vào năm 1986. Kể từ đó đến nay, Nhật Bản vẫn đánh bắt hơn 300 con cá voi mỗi năm để “phục vụ nghiên cứu khoa học”.
Nhiều ngư dân Nhật Bản tỏ ra đồng tình với việc chính phủ dỡ bỏ lệnh cấm săm bắt cá voi với mục đích thương mại.Ông Mitsuhiko Maeda, người từng có thâm niên hàng chục năm săn bắt cá voi, cho biết: “Săn cá voi là một phần cuộc sống của tôi. Nghề này nên được khởi động lại. Nhật Bản có văn hóa ẩm thực về cá voi“.
Việc săn bắt cá voi là một phần văn hóa truyền thống được hình thành và duy trì tại một số vùng duyên hải của nước này trong nhiều thập kỷ qua. Người Nhật tiêu thụ thịt cá voi nhiều nhất vào khoảng thời kỳ thế chiến 2, khi thực phẩm trở nên khan hiếm.
Từ cuối những năm 1940 cho tới giữa những năm 1960, cá voi là loại thịt được tiêu thụ nhiều nhất ở Nhật Bản. Năm 1964, Nhật Bản tiêu thụ tới 154.000 tấn thịt cá voi.
Tuy nhiên, gần đây con số này đã giảm đi khá nhiều, khi người dân Nhật tiếp cận dễ dàng hơn với các loại thực phẩm khác và ngày càng ít mặn mà với thịt cá voi. Năm 2017, Nhật Bản tiêu thụ 5.000 tấn thịt cá voi, tức mỗi người dân nước này trung bình chỉ ăn hai thìa thịt cá voi mỗi năm.
Nhật Bản săn cá voi và những ý kiến khác nhau
Kết quả của một cuộc khảo sát cho thấy, có tới hơn 90% người Nhật chia sẻ rằng họ “Rất hiếm khi ăn” và thậm chí là “Chưa từng ăn thịt cá voi”. Đặc biệt, trong bối cảnh bị dư luận quốc tế lên án sâu sắc về hành vi săn bắt cá voi, nhiều lớp trẻ người Nhật cũng đã nói không với việc ăn thịt cá voi. Từ đây, ở Nhật đã xảy ra hai luồng ý kiến về việc săn bắt cá voi.
Những người có tư tưởng bảo thủ cho rằng cá voi chính là món ăn mang nét văn hóa Nhật Bản bởi vì tổ tiên người Nhật đã có tập tục săn bắt và ăn thịt cá voi từ lâu đời. Đặc biệt là những người tầng lớp trước vốn đã trải qua những năm tháng mà thịt cá voi là thực đơn chính trong các bữa ăn hàng ngày. Họ vẫn muốn giữ lại truyền thống ăn thịt cá voi như là một cách bảo vệ nét văn hóa từ xa xưa của người Nhật. Họ cho rằng việc cấm săn bắt cá voi trong khi vẫn vô tư giết hại những loài vật khác là không mang tính logic.
Họ cho rằng người ăn thịt bò, thịt heo thì người Nhật ăn thịt cá voi, vì vậy không có lí do gì người Nhật lại phải hứng chịu sự chỉ trích này. Ngoài ra, không chỉ riêng Nhật Bản, trên thế giới vẫn còn nhiều nước như Na Uy, Iceland, vùng Alaska của Mỹ,… cũng có hoạt động đánh bắt cá voi, cá heo nhưng không chịu nhiều áp lực như Nhật Bản. Đây cũng là lý do khiến người Nhật Bản gọi làn sóng tẩy chay này là sự phân biệt chủng tộc của phương Tây.
“Những người nước ngoài lên án mạnh mẽ việc săn bắt cá voi của Nhật Bản là xúc phạm lên các giá trị truyền thống của người Nhật” – một người lớn tuổi tại Nhật cho hay.
Với những nhà hoạt động vì môi trường và các hội bảo vệ động vật nói chung, hành vi săn bắt và ăn thịt cá voi là tàn ác và gây hại đến môi trường, đem đến nguy cơ tuyệt chủng cho một số loài cá voi thuộc giống loài quý hiếm. Họ yêu cầu Nhật Bản nên bãi bỏ tập tục này để bảo tồn số lượng của loài động vật này.
Có thể thấy rằng, văn hóa săn cá voi đã xuất hiện từ rất lâu đời ở Nhật, và đã có giai đoạn nó trở thành một nền công nghiệp thiết yếu đem đến hàng tỷ đô cho nền kinh tế Nhật Bản. Tuy nhiên, cuộc sống của con người thay đổi, tư duy và nhận thức của những người trẻ cũng đã khác đi.
